Tik bozukluğu; çocuklarda ani olan, kısa süren ve kalıplaşmış hareketler ve sözlü ifadelerdir.
Çocuklarda görülen tikler; burun çekme omuz silkme, göz kırpması, yüz buruşturma, dudak şapırdatma, boğaz temizleme ve homurdanma şeklinde olabilir.
Çocuklarda tik bozuklukları genellikle 6-7 yaş civarında başlar. Tiklerin en önemli özelliği uykuda görülmemesidir.
Çocuklarda Tik Bozukluklarının Nedenleri Nelerdir ?
Genellikle tek bir neden yoktur biyolojik, genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi ile ortaya çıkar
1. Genetik Yatkınlık
- Ailede tik bozukluğu, Tourette sendromu, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) veya dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda daha sık görülür.
2. Beyin ve Nörolojik Faktörler
- Yapılan bilimsel çalışmalarda beyindeki bazal ganglionlar ve dopamin gibi bazı nörotransmiterlerin dengesizliği tiklerin oluşumunda etkili olabileceği gösterilmiştir.
3. Psikolojik ve Çevresel Faktörler
- Stres, kaygı, korku, aile içi çatışmalar veya okul baskısı tikleri artırabilir.
- Uzun süreli ekran maruziyeti ve düzensiz uyku da tetikleyici olabilir.
4. Eşlik Eden Durumlar
- DEHB (dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu), OKB (obsesif kompulsif bozukluk), anksiyete bozukluğu gibi durumlar tiklerle birlikte görülebilir veya var olan tablonun kötüleşmesine neden olabilir.
5. Enfeksiyon ve Bağışıklık Sistemi
- Bazı araştırmalar, streptokok enfeksiyonları sonrası bağışıklık sisteminin beyni etkileyerek tikleri tetikleyebileceğini öne sürer (PANDAS sendromu).
Tik Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?
Tanı detaylı tıbbi anmenez ve aile görüşmesi, ruhsal ve nörolojik muayene sonrası konur.
Tiklerin ne zaman başladığı, ne sıklıkla olduğu, ne kadar sürdüğü, stres, heyecan veya yorgunlukla artıp artmadığı öğrenilir. Ailede tik, Tourette sendromu, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ya da dikkat eksikliği (DEHB) öyküsü araştırılır.
Doktorunuz, tiklerin motor mu (göz kırpma, omuz silkme, baş sallama) yoksa vokal mi (boğaz temizleme, öksürme, ses çıkarma) olduğuna bakar.
DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) ölçütlerine göre:
- Geçici Tik Bozukluğu: En az 4 hafta, en fazla 12 ay sürer.
- Kronik Tik Bozukluğu: 1 yıldan uzun sürer, sadece motor veya sadece vokal tik vardır.
- Tourette Sendromu: Hem motor hem vokal tikler vardır ve 1 yıldan uzun sürer.
Ayrıca tiklerin epileptik nöbet, kas hastalığı, göz veya kulak problemleri gibi başka nedenlerden kaynaklanmadığından emin olunur. Bu hastalara EEG (elektroensefalografi) incelesi yapılır.
Tik Bozukluklarının Tedavisi Nasıldır ?
Tik bozuklukların tedavisi hastalığın şiddetine, eşlik eden durumlara ve çocuğun yaşına göre bireysel olarak planlanır. Altta yatan bir hastalık tesbit edilmişse yada eşlik eden bir durum varsa bununla birlikte tedavi planlanmalıdır. Temel amaç tiklerin sayı ve şiddetini azaltmak ve çocuk bireyi normal yaşantısına döndürmektir.
Uyku düzeni sağlanmalı, ekran süresi azaltılmalıdır. Aşırı kaygı ve yorgunluklar tikleri artırdığı için bunlardan uzaklaştırılacak ortamlar sağlanmalıdır. Düzenli spor yapma ve egzersizler tikleri azaltabilir.
Davranış tedavileri yetersiz olduğunda ilaç tedavileri uygulanabilir. Bunlar arasında alfa-2 adrenejik agonistler (guanfasin, klonidin), antipsikotikler (risperidon, aripiprazol) ve bazı durumlarda topramat kullanımı, botilinium toksini enjeksiyonları yapılabilir. Tedavi sürecinde okul aile doktor işbirliği çok önemlidir.
Aile tikleri olan çocuğu eleştirmemeli, uyarmamalı, yargılamamalı bunun yerine ona destek olmalı ve sabırlı davranmalıdır. Öğretmeni bilgilendirerek okulda da destekleyici bir ortam oluşturulmalıdır.